Hà Nội đang nghiên cứu mở rộng hàng loạt trục giao thông huyết mạch trong khu vực nội đô, từ Quốc lộ 1 đoạn Lê Duẩn – Giải Phóng – Ngọc Hồi đến các tuyến Vành đai 1 và Vành đai 2. Tuy nhiên, câu chuyện đặt ra không chỉ dừng lại ở việc mở rộng mặt cắt ngang thêm bao nhiêu mét, mà là cách tổ chức lại không gian đô thị để tránh tái diễn tình trạng “mở xong lại tắc”.
Theo các phương án đang được nghiên cứu, trục Quốc lộ 1 qua khu vực nội đô có thể được nâng mặt cắt lên tới 90m. Tuyến Vành đai 2 đoạn Ngã Tư Sở – Cầu Giấy được đề xuất xây dựng cầu cạn trùng tim với đường dưới thấp theo quy hoạch, trong đó mặt cắt ngang đường dưới thấp khoảng 53,5m và đường trên cao khoảng 19m. Cùng thời điểm, dự án Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục đang được đẩy nhanh tiến độ thi công sau khi hoàn tất công tác giải phóng mặt bằng.
Nhiều tuyến đường Hà Nội được mở rộng nhưng do lượng phương tiện cá nhân tăng nhanh nên chỉ sau một thời gian lại ùn tắc
Những động thái này cho thấy thành phố đang chuyển từ xử lý các “điểm nghẽn” đơn lẻ sang tiếp cận bài toán giao thông ở quy mô cấu trúc tổng thể, gắn với tổ chức lại không gian đô thị.
Hoàn thiện các tuyến vành đai là yêu cầu tất yếu
PGS.TS Hồ Anh Cương, giảng viên cao cấp Trường Đại học Giao thông Vận tải, cho rằng khái niệm các tuyến Vành đai 1, 2, 3 đã được đặt ra từ thập niên 1990, song đến nay vẫn chưa hoàn thiện đồng bộ và thông suốt.
Theo ông, việc khép kín các đoạn còn thiếu như Vành đai 1 Hoàng Cầu – Voi Phục hay Vành đai 2 đoạn Ngã Tư Sở – Cầu Giấy là bước đi tất yếu nhằm bảo đảm tính đồng bộ của quy hoạch. Các tuyến vành đai được ví như “mạch máu lớn” của đô thị. Khi bị đứt gãy hoặc tắc nghẽn, toàn bộ hệ thống giao thông bị ảnh hưởng dây chuyền. Khi được hoàn thiện, vai trò trung chuyển giữa các trục hướng tâm và khu vực ngoại ô sẽ được phát huy, góp phần giảm áp lực cho những điểm nóng như Ngã Tư Sở hay khu vực Đê La Thành – Láng Hạ.
Thực tế cho thấy mỗi khi một đoạn vành đai được khép kín hoặc mở rộng, tình hình giao thông khu vực lân cận đều có chuyển biến tích cực trong ngắn hạn. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo nếu thiếu quy hoạch tổng thể và tổ chức lại luồng giao thông hợp lý, thành phố có thể rơi vào vòng lặp quen thuộc: đường mở rộng, dân cư tăng, phương tiện cá nhân gia tăng và ùn tắc tái diễn.
Giao thông không thể tách rời quy hoạch sử dụng đất và quản lý mật độ xây dựng. Nếu các khu vực dọc tuyến vừa mở rộng tiếp tục gia tăng mật độ dân cư, điều chỉnh quy hoạch cục bộ thiếu cơ sở khoa học, hạ tầng sẽ nhanh chóng quá tải.
Ưu tiên không gian cho giao thông công cộng
Một số chuyên gia quy hoạch giao thông cho rằng mở rộng hạ tầng chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là phải tái phân bổ không gian theo hướng ưu tiên cho người đi bộ, xe đạp và kết nối thuận tiện với các loại hình vận tải công cộng như xe buýt, đường sắt đô thị.
Nếu chỉ bổ sung làn cho ô tô và xe máy mà không tạo điều kiện tiếp cận an toàn tới các điểm trung chuyển, bãi đỗ xe, nhà ga đường sắt đô thị, hiệu quả giảm ùn tắc sẽ khó bền vững. Bài học từ nhiều đô thị lớn trên thế giới cho thấy việc ưu tiên quá mức cho phương tiện cá nhân có thể dẫn tới hệ quả ngược.
Tại Paris hay Seoul, chính quyền từng mở rộng hạ tầng cho ô tô cá nhân nhưng sau đó phải điều chỉnh lại, thu hẹp làn xe, tăng diện tích cho người đi bộ và vận tải công cộng khi lưu lượng phương tiện tăng quá nhanh, gây áp lực lên môi trường và chất lượng sống đô thị.
Tổ chức không gian giao thông theo cấu trúc đa tầng
Với đô thị hơn 10 triệu dân như Hà Nội, vấn đề không chỉ là mở rộng mặt đường mà còn là lựa chọn mô hình tổ chức không gian theo chiều ngang, chiều cao và chiều sâu. Quy hoạch giao thông cần tiếp cận theo cấu trúc đa tầng, bao gồm mặt đất, trên cao và ngầm.
Nếu không hạn chế phương tiện cá nhân thì Hà Nội rất khó giải quyết bài toán ùn tắc
Đối với đoạn Vành đai 2 Ngã Tư Sở – Cầu Giấy, việc lựa chọn phương án cầu cạn, đi ngầm hay tổ chức lại mặt đất phải được cân nhắc toàn diện về chi phí, lợi ích, tác động cảnh quan, môi trường và khả năng kết nối lâu dài. Mỗi quyết định đầu tư hạ tầng có thể ảnh hưởng tới cấu trúc đô thị trong nhiều thập kỷ.
Không gian ngầm cũng không chỉ phục vụ đường sắt đô thị mà còn bao gồm bãi đỗ xe, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, cấp thoát nước và bảo vệ nguồn nước ngầm. Đây là nền tảng quan trọng cho phát triển bền vững trong bối cảnh đô thị hóa nhanh.
Theo các chuyên gia, mở rộng đường nội đô là yêu cầu cần thiết để giải tỏa áp lực trước mắt. Tuy nhiên, để tránh tái diễn tình trạng ùn tắc, mỗi quyết định đầu tư cần gắn chặt với chiến lược phát triển vận tải công cộng khối lượng lớn, đặc biệt là mạng lưới đường sắt đô thị. Chỉ khi tạo ra sự chuyển dịch thực chất từ phương tiện cá nhân sang giao thông công cộng, bài toán ùn tắc mới có thể được giải quyết một cách căn cơ và lâu dài.
